Bir Ağacın Büyümesi Yıllar, Yanması Dakikalar Sürüyor

Son yıllarda takvimler yaz aylarını gösterdiğinde, zihinlerimizde canlanan ilk görüntü maalesef masmavi bir gökyüzü değil, ufuk çizgisini kaplayan ağır ve kara dumanlar oluyor. Sadece ülkemizde değil, dünya genelinde bir türlü dizginlenemeyen, her yıl bir öncekini aratan bir orman yangını gerçeğiyle karşı karşıyadır insanlık. Bu yangınlar sadece ağaçları değil, toprağın içinde ki mikroorganizmadan dalındaki kuşa, yarınlarımızın oksijeninini, dünü bugüne, bugünü ise yarınlara bağlayan o ince yaşam köprülerini birer birer yıkıyor. 

Bir Ekosistemin Sessiz Çığlığı: Orman Sadece Ağaç Değildir

Pek çoğumuz için orman; hafta sonları soluklandığımız, gölgesinde huzur bulduğumuz bir ağaç topluluğundan ibaret görülebilir. Ancak bu yeşil örtü, aslında yeryüzünün en karmaşık ve en hassas yaşam mekanizmasıdır. Bir orman yandığında sadece odunlaşmış gövdeler kül olmaz; toprağın altındaki canlı yaşamdan, yaban hayatının en eski yollarına kadar koca bir dünya silinir. Bir ormanın yangın sonrası eski sağlığına kavuşması, bazen bir insan ömründen daha uzun sürer. Bugün ekranlardan izlediğimiz o alevler, aslında yarınlarımızın nefes borusunu tıkıyor. Doğanın dengesi bozulduğunda, faturayı sadece o bölgede yaşayan canlılar değil, hepimiz ödüyoruz.

Yangınlar sadece biyolojik çeşitliliği değil, toprağın verimliliğini de beraberinde götürüyor. Yanan bir alanda toprağın yapısı bozulur, su tutma kapasitesi azalır ve bu durum sel felaketlerinden erozyona kadar pek çok zincirleme felaketi tetikler. Yani ormanın kaybı, aslında tarım alanlarımızın, su kaynaklarımızın ve doğrudan soframızın da tehlikeye girmesi demektir.

İhmalden Felakete: Pimi Çekilmiş El Bombaları

İstatistikler, orman yangınlarının çoğunluğunun insan hatasından, çoğu zaman da “ihmal” dediğimiz o küçük ama yıkıcı dikkatsizliklerden kaynaklandığını gösteriyor. Yol kenarına gelişigüzel fırlatılan bir cam şişenin, güneş ışığını bir büyüteç gibi odaklayarak kuru otları tutuşturması bir doğa olayı değil, bir insan hatasıdır. Doğaya bırakılan atıkların çözünme sürelerini hatırladığımızda, durumun ciddiyeti çok daha netleşiyor.

Küçük gördüğümüz çöplerin doğadaki ömrü, bizim sorumluluğumuzun da süresini belirliyor:

• Kağıt Atıklar: 2 ila 5 ay içinde kaybolsa da yangın anında en büyük yakıttır.
• Sigara İzmaritleri: 1 ila 5 yıl doğada kalır ve sönmemiş tek bir tanesi koca bir dağı yakmaya yeter.
• Teneke kutular: 50 ila 100 yıl boyunca doğada direnç gösterir ve paslanma sürecinde toprağın kimyasını bozarak ekosisteme ağır metaller saçar. 
• Plastik Şişeler: 450 yıl boyunca doğanın içinde bir yabancı gibi kalmaya devam eder.
• Cam Şişeler: Tam 4 bin yıl boyunca orada durur ve yangın riskini her saniye canlı tutar.

Bu rakamlar bize şunu fısıldıyor: “Aman canım bir kereden bir şey olmaz” diyerek bırakılan her atık, aslında pimi çekilmiş bir el bombası gibi ormanın kalbinde patlayacağı günü bekliyor. Bizler, o pimi çekip çekmeme kararını her piknik dönüşünde, her yolculuk esnasında veriyoruz.

Atmosferin Koruyucu Kalkanı ve İklim Gerçeği

Dünya genelinde “iklim krizi” dediğimiz o büyük değişimle mücadele ederken, ormanlar bizim en güçlü kalemizdir. Atmosferdeki karbonu süzerek dünyayı serin tutan bu kalkanı kendi ellerimizle zayıflattığımızda, sadece yerel bir kayıp yaşamıyoruz; aynı zamanda küresel bir ısınma dalgasını da körüklüyoruz. Orman yangınları sırasında açığa çıkan devasa karbon miktarı, atmosferi kirletmekle kalmıyor, ozon tabakasına ve dolayısıyla soluduğumuz havanın kalitesine doğrudan saldırıyor.

Son yıllarda tanık olduğumuz aşırı sıcaklar, ani ve düzensiz yağışlar, kışın ortasında yalancı baharlar… Bunların hiçbiri birbirinden bağımsız değil. Ormanı korumak, sadece ağaç sevgisi değil, aynı zamanda temel bir hayatta kalma mücadelesidir. Yeşilimizi kaybettiğimiz her gün, atmosferin dengesinden bir parça daha koparıyoruz. Bu denge bir kez tamamen bozulduğunda, geriye dönüşün ne kadar zor olduğunu bilim dünyası her fırsatta haykırıyor.

Bir Miras Olarak Doğa Bilinci

Nasihatten Öteye Geçmek Toplumsal bilincin inşasında tecrübe her zaman en büyük rehberdir. Toprağın kıymetini, onun bereketini ve zorluğunu bizzat yaşamış olan kuşakların, doğaya bakışı bizler için kıymetlidir. Ancak doğa sevgisi, yeni nesillerce yalnızca nasihatlerle ya da kitaplardaki süslü cümlelerle aşılanamaz. Bir çocuğun; büyüklerinin elindeki çöpü yere atmadığını, piknik sonrası kullandıkları alanı temiz bıraktığını, yolculuk sırasında çöpünü camdan dışarı savurmak yerine biriktirip uygun bir çöp kutusuna attığını görmesi, sayfalarca çevre eğitiminden çok daha etkili bir farkındalık oluşturur. Çünkü çocuklar çoğu zaman söyleneni değil, gördüğünü örnek alır. Çocuklarımıza ormanın sadece bize ait bir yer olmadığını; oranın kurdun, kuşun, karıncanın ve tüm yaban hayatının evi olduğunu anlatmalıyız. Onlara doğayı “fethetmek” veya “tüketmek” gereken bir yer olarak değil, uyum içinde yaşanması gereken bir ortak ev olarak miras bırakmalıyız.Geleceği inşa edecek olan çocuklarımıza verebileceğimiz en büyük servet, belki de temiz bir hava ve gölgesinde huzur bulabilecekleri bir ormandır 

Yarınlara Ne Bırakacağız?

Peki, bu karamsar tabloyu değiştirmek için neler yapabiliriz? Bizim gerçekleştirebileceğimiz  çözüm aslında devasa bütçelerde veya karmaşık teknolojilerde değil; gündelik alışkanlıklarımızın içindeki o küçük, samimi değişimlerde saklıdır. Piknik alanlarında, özellikle sıcak ve rüzgarlı havalarda ateş yakma yasaklarına harfiyen uymak; cam, plastik ve metal atıklarımızı ormanlarda bırakmayıp en yakın geri dönüşüm noktasına taşımak; araçla seyahat ederken penceremizden dışarı hiçbir şey atmamak… Bunlar birer nezaket kuralı değil, bu topraklara, bu vatana karşı asli borcumuzdur.

Gelecek, bizlerin bugünkü dikkati ve sağduyusu üzerine inşa edilecek. Yarın bu sayfalarda daha güzel, daha umut dolu konuları konuşmak istiyorsak; bugün gölgesinde oturduğumuz ağacın ve soluduğumuz havanın değerini bilmek zorundayız. Unutmayalım ki; ormanları yanan bir memleketin yarınları da puslu olur. Bu emaneti koruyabildiğimiz sürece hep birlikte var olacağız. Vakit, sadece üzülme vakti değil; elimizi toprağa ve fidana uzatma vaktidir. 

Kent Ormanı Hepimizin, Peki Sorumluluğu Kimin?

Yaz kapıda. Havalar ısınıyor, rüzgâr kuruyor, toprak susuz… Ve biz yine aynı soruyu sormak zorunda kalıyoruz: Yalvaç Kent Ormanı bu yazı güvenle atlatabilecek mi? Düzkır mevkiindeki kent ormanı, son yıllarda yapılan düzenlemelerle adeta yeniden hayat buldu. Yürüyüş yolları, dinlenme alanları, aydınlatmalar… İnsanlar gidiyor, vakit geçiriyor, nefes alıyor. Güzel. Olması gereken de bu. Ama işin bir de görünmeyen yüzü var. Kalabalık arttıkça risk de artıyor. Orman yangınları bu ülkede kader değil, çoğu zaman ihmalin sonucu. Bir sigara izmariti, söndürülmeden bırakılan bir ateş, kırık bir cam şişe…  Belki bir saniyelik dikkatsizlik ama sonuç yıllarca unutulmayacak bir felaket. Şunu açıkça söylemek gerekiyor: Ormanlar kendiliğinden yanmıyor. Kent ormanı dediğimiz yer sadece piknik yapılan bir alan değil; aynı zamanda bir ekosistem, bir yaşam alanı, bir ortak miras. Ama biz hâlâ orayı “gidip mangal yakılacak yer” olarak görmeye devam edersek, bu işin sonu iyi değil. Yetkililer uyarıyor, tabelalar asılıyor, duyurular yapılıyor… Peki yetiyor mu? Asıl mesele denetimden önce, insanın kendi kendini denetlemesi değil mi? Biraz dürüst olalım. Hepimiz biliyoruz ki en büyük eksik “dikkat” değil, “duyarlılık”. Belki de artık şu soruyu kendimize sormalıyız: Biz gerçekten bu kentin ormanına sahip çıkıyor muyuz? Çünkü mesele sadece ağaç değil. Mesele gölge, mesele nefes, mesele gelecek. Ve bazı şeyler yandıktan sonra geri gelmiyor.

Zeynep AŞIK / İletişim ve Tasarımı Uzmanı