Bekir Manav yazdı: YALVAÇ’TA AVŞARLAR…

Bekir MANAV – Tarihçi/Araştırmacı Yazar

Tarih Kültür Araştırma Derneği (Tarih-Der) Başkanı

Isparta’nın ilk Türkleşen coğrafyalarından biri olan Yalvaç’ın köklerinin Salur Boyu tarafından oluştuğunu daha önceki yazılarımda paylaşmıştım.

Ancak bu durum Yalvaç’ta başka boyların olmadığı anlamına gelmemelidir. Özellikle Anadolu’nun ciddi bir bölümüne hâkim olan Avşarların Yalvaç’taki sayısı oldukça fazladır.

Yalvaç’ta öncelikle net olan, yani verilerle ispat edebileceğimiz Avşar kökenli yerleşim yerlerini veriyorum. Aşağıdaki verdiğim tüm bilgilerin tarih metodolojine uygun kaynakları var. Tüm paylaştığım verilerde olduğu gibi kaynaksız veri paylaşmıyorum, yorum yapacak olduğumda da bunu zaten belirtiyorum. Çıkacak olan kitabımda tek tek kaynaklarını görebileceksiniz.

Avşarlar kimlerdir:

Avşarlar Oğuz’un 24 boyundan biridir. Anadolu’nun Türkleşmesinde başrolü oynayan, en etkili boydur. Orta Asya’dan Anadolu’ya hemen hemen her bölgeye yayılmışlardır. İran’da 1135 yılında büyük bir Afşar Beyliği kurmuşlardır. Suriye’deki Zengiler hanedanı da Avşarlardan olup İran’daki Afşar Beyliği’ne Abbasiler son vermiştir.

Yazıcıoğlu tarihinde Karamanoğulları Beyliği’nin de Avşar olduğu belirtmiştir. Moğolların Anadolu’yu istilasından sonra Kuzey Suriye’de 40 bin çadırlık Avşar Türkmenleri Anadolu’dan göç etmiş yerleşmiştir. Antakya, Halep, Antep civarı Avşar Türkmenleriyle doluyordu. Dulkadiroğulları Beyliği içinde de çok sayıda Avşar Türkmenleri vardı.

Yalvaç ve bölgemizde 15 ve 16.Yüzyılda gerçekleşen göçlerin hemen hemen hepsi de Avşarların (Dulkadir taifesinin) yani Halep, Sivas, Antep, Antakya, Adana civarından gelen Türkmenlerle gerçekleşmiştir.

Günümüzde Horzum, Şamlu, Eskiyörük, Karahacılu, Honamlı, Karamanlı, Karahacılı, Kızıllı, Mihmatlı, Keçeli, Salmanlı, Sarıkeçili, Danişmendli gibi çok sayıda konar göçer yörükler de Avşardır. Buna göre;

YALVAÇ’TA AVŞAR OLAN KÖYLER

Horzum: 1530 yılında köy olarak yazılmış 1843 yılında Görgü Mahallesi’nde konar göçer 7 hanelik aşiret olarak kayda alınmıştır.

Terziler: Avşarlara bağlı büyük bir Türkmen Aşiretidir. Derziler, Derzilü gibi kayda alınmıştır.

Sofular: Avşarlar içindeki çok büyük aşiretlerden birisidir.

Köseler: Bir dönem köy olarak kaydedilmiş Avşarlardandır.

Kuyucak: Saru Danişmendliler Avşarlardandır.

Karacalu: Konargöçer taifeden olup Avşarlardandır.

Avşar ağırlıklı Dulkadir Türkmenleri (Dulkadir Taifesi) :

Dulkadir Türkmenleri 1515 yılında Osmanlı’ya bağlanan Dulkadiroğlu Beyliği içinde yer alan Türkmen grupları olup Yeni İl (Sivas) Kazası’na

1-Dulkadir Taifesi

2-Yaban er (Halep Taifesi) adıyla kaydedilmişlerdir.

Dulkadir Türkmenleri içinde adı geçen topluluklar:

Mısırlı Yörükleri: Dokuz Cemaatine bağlı kaydedilmiştir. Bugün Konya Dokuz Köyü’de aynı cemaate mensuptur.

Fatmalu: Hoyran bölgesinde bir dönem kaydedilmiş topluluktur.

Yaycılar: Dulkadir taifesi içinde topluluk adıdır. Kara Yaycılar adıyla da kaydı mevcuttur.

Kürk: Dulkadir taifesinden topluluk adıdır.

Kızılca (1568) yılında kaydedilmiş Avşar kollarından topluluktur.

Sücüllü: Kuçur topluluğunda yaşayan Avşarlar bu karyeye yerleşmişlerdir.

Halep (Yabaneri) Türkmenleri:

Gökçeli, Köpekler Avşarına bağlı topluluktur.

Kızık bir dönem karye olarak kaydedilmiştir.

Tabi bütün bunların yanı sıra daha çok sayıda köylerimiz var. Ancak bu köylerimizi doğrudan ispat edebilecek bir veriye bağlayamadığım için yazmadım.

Ancak şunu biliyoruz Yalvaç coğrafyasını şekillendiren 16.yüzyıl göçleriyle bölgeye gelen Kaşıkara, Celepkeş, Eyüpler, Kumdanlı, Akçaşar, Kırkbaşar gibi konar göçerler boy adı değil cemaat adı taşımaktadırlar.

Şuanda Yalvaç köylerine dahil olan Karacalu, Firuzlu, Halıcalu, Çakırlu, Küreklü, Göycük, Gözlüce, Keçilü, İnce Boğazı, Kayı, Kadiranlu, Kızılcakaya, Büyük Sekban, Ovacık, Poladlar, Eğrice-i Vahide, Ulamış gibi konar göçer taifeler yayılmıştır.

Yani bu saydıklarım yörük aşiretleri ve her biri birer köy nüfusunda kimisi de köylerden daha büyük nüfusa sahip. Bu aşiretler yerleşik hayata geçtiği gibi bir kısmı ki o da az olmak üzere göç ettiler.

İşte bu aşiretler Tokmacık, Hüyüklü, Sücüllü, Gemen gibi köylere yerleştiği gibi Gelendost Afşar taraflarında da iskan oldular.

Özellikle Dulkadir Türkmenleri Hoyran civarına yerleşmişler.

Pek bilinmese de Yalvaç köylerinde Çepni geleneklerinden olan Manda güreşlerinin yanı sıra avşar zeybeği, serenler, teke zortlatması ve geleneklerde çok ince ayrıntılar saklıdır.

Bugün net bir şekilde aşiretlerin izini süremiyoruz. Bunun temel sebebi tarihe olan ilgisizlikle beraber coğrafyanın zorluğu da çok etkiliydi.

Yalvaç coğrafyası çok hareketli bir yerdi. Eşkiyanın eksik olmadığı, kervanların eksik olmadığı, ana yol güzergahında olması, asayiş olaylarının yoğunluğu bölgede çok ciddi değişimlere yol açtı.

Yalvaç köyleri coğrafyada kendini korumuş çok eski köylerden oluşuyor. Çoğu köyün tarihi 700 yılları buluyor. Bunda vakıf ve geleneklerin oturduğu anlayışın hakim olması çok etkili.

Konya Sancağı 16.yüzyılla beraber göçmenleri dağıtırken Akşehir ve Beyşehir bundan çok etkilenirken, dolaylı yönden Yalvaç’ta bundan etkilenmiş.

19.yüzyılda kalabalık bir Abdal Cemaati de Hoyranda yerini almış.

Adana Kozan civarındaki aşiretlerin yaylak olarak Yalvaç’a kadar gelmeleri ve kullanmaları bölgede zengin bir konar göçer hareketlenmesini, ticareti de tetiklemiştir.

Bölgeyle ilgili veri çalışmalarım halen devam etmektedir.