Bekir Manav yazdı: Çarıksaraylar..

Günümüzde Çarıksaraylar Kasabası, Şarkikaraağaç ile aynı bölgede eski bir yerleşim bölgesidir.

Bir müddet üzerinde çalıştığım bu bölgeyle ilgili bazı önemli notlarımı paylaşmak istiyorum.

Çarık – Saray iki isimli sonradan ek isim almış bir coğrafya adı. Yani ilk karye ÇARIK olarak iskan olduğunu bize gösteriyor. Saray eki ise coğrafi terimden adını alan bir ek isimdir.

1481-1502 yılı 994 numaralı tahrirde Karye-i Çarık Saray 10 haneli küçük bir köy.
1522 yılında 4 hane olan karye 1530 yılında Çarık adıyla kaydedilmiştir.

1568 yılında ÇARIKSARAY CEMAATİ VE ÇUKUR KARYESİ CEMÂAT yani topluluk konar göçer topluluk olarak kaydedilmiştir. Bu kayıtta Yusuf Halaçoğlu bu topluluğu Eymür Boyu’na bağlı göstermiştir.
Buraya kadar anlıyoruz ki Çarık küçük bir karye köy. Ancak bu elimizdeki kayıtlardan öğrenebildiğimiz kadarıyla böyle. Bir de bunun öncesi var ki 1478 yılından geriye doğru gittiğimizde yaklaşık 300 yıllık bilinmeyen bir Türk tarihi dönemimiz var.

Çarık karyesinin civarında, 16 haneli Ulu Dinek, 27 hane Ulu köy, 23 hane Yaka köy, 17 hane Bayat adında köy bulunuyor. (1481)
İlerleyen dönemde anlaşılıyor ki köyler birlikte Çarıksaraylar’ı oluşturuyor.

Günümüzdeki Çarıksaraylar yukarıda bahsi geçen köylerin zamanla birleşmesiyle oluşmuştur. Ancak yine de bu birleşme bugünkü Çarıksarayların köklerini oluştursa da bu bölge sancaktan iskan edilen bölgeler arasındadır.
Yani bu bölgede göçmen soydaşlarımızın da varlığı söz konusudur. Bu bilgiyi biraz daha açmak istiyorum. Çünkü ben bu bilgiyi ne zaman paylaşsam birileri yanlış anlıyor, hiçbir veriye dayanmaksızın ortaya çıkıyorlar. 500-600 sene öncesinden bir ihtimali bahsediyorum.

Bahsetmek istediğim olay şu ki Kanuni dönemiyle birlikte balkanlardan belirli sebeplerle bölgemize gelen Türkler vardır. Göçmen deyince insanlar yanlış anlıyor, bu yanlışlığın sebebi bir göç Macaristan bölgesinden gerçekleştiyse gelenlere Macar, Bosna bölgesinden gelenlere Boşnak, Gürcistan bölgesinden gelenlere Gürcü denmesi gibi olan hatalardır. Kötü niyet olmasa da bilinmelidir ki gelenler Türklerdir. Anadolu topraklarından giden belli bir dönem sonra gelen Türklerdir.

Karaağaç bölgemizde de sayıları çok olmamakla beraber soydaşlarımızın yerleştiğini gözardı edemeyiz. Hatta genel anlamda Yalvaç-Karaağaç-Afşar bölgemizde TATAR, BOŞNAK, MACAR, MANAV, BOLKAR, GÖKLER, GÖK, GÖKOĞLU, SARI vb. gibi 500 sene öncesinden gelen lakaplar, mahlaslar görebilirsiniz. Çok konuyu dağıtmamak adına bahsi geçen köylerin yani Çarıksarayların köklerini oluşturan köylerin tamamı konar-göçer taifedir, yani yörüktür. Ancak bu yörükler ilk bölgenin hâmilerindendir.

Bu bölgeleri Eğirdir’in köyleri ile mukayese edemeyiz, Sütçülerin köyleri ile mukayese edemeyiz. Çünkü bu bölgeler hareket sahası içindedir. Ticaretin, hayvancılığın ve kuru tarımın gerçekleştiği bir yerdir. Dolayısıyla erken iskân buralarda normaldir.

Çarık her ne kadar küçük bir köy olarak Fatih dönemine tarihlendirsek de öncesi olan 300 yılda burada büyük bir Çarık Cemaati’nin yerleşik olduğunu düşünebiliriz. Çarık karyesinin 10 hane kalmasının sebebi ise diğer cemaatin göç etmesidir.
Bölgede yaşayanların isimlerini incelediğimizde bu köylerin birbirleriyle akrabalıkları zor görünmekte. Şöyle açıklayalım mesela Eğirdir’in, Sütçülerin bir köyüne gittiğinizde 100 sene geriye giderseniz o köyde herkesin birbirine akraba olduğunu görebilirsiniz.

Ancak Çarıksaraylarda bu söz konusu değildir. Elbette 5/1 oranında akrabalık olacaktır ama ne kadar geriye giderseniz gidin görülecektir ki bugünkü Çarıksaraylar’da herkes birbirine akraba değildir. Yani 5 tane farklı köyün zamanla vergilendirme sistemi içinde toplu yazılmasıyla oluşmuş bir kasaba karşımıza çıkmaktadır.
Bu tarz yerleşim yerlerinde çok zengin kültürler ön plana çıkar. Farklı bir dil, gastronomi, bitkisel tıp bilgileri, hikayeler oluşur. Ancak şunu unutmamalı genel anlamda yörük – Türkmen kültürü özünü koruyacaktır.

Nereden gelmişlerdir? Diye sorulduğunda coğrafyanın genel yerleşkesi Karamanoğulları içinde Çarık yörüklerinin olması Halep Türkmenlerini işaret ediyor.

Yukarıda 1568 yılında ÇARIKSARAY CEMAATİ VE ÇUKUR KARYESİ CEMÂAT yani topluluk konar göçer topluluk olarak kayıtta Yusuf Halaçoğlu bu topluluğu Eymür Boyu’na bağlı gösterdiğini yazmıştım.

Eymir Çarık Yörükleri Halep Türkmenlerinde kayıtlıdır. Dulkadirler o tarihlerde büyük göç hareketine başlamadıkları için Halep Türkmenlerinde Çarık Yörüklerinin kaydı ve yöreye ilk gelenlerin olması bu düşüncemizin sebeplerindendir.
18.yüzyılda Çarıklı Karaman ve Anamur kazasında kayıtlı bir yörük aşiretidir.

Çukur ve Çarıksaray Cemaati bölgede kaydedilen yörüklerdir. Arşiv kayıtlarında konar-göçer olduklarından zerre şüphe olmasa da asıl dikkat çeken Ulu Köy’ün olmasıdır. Zira bir köyün adında ULU var ise o köyde tekke hayatı genelde önümüze çıkar.

Bekir MANAV – 17.04.2026
Isparta Tarih-Der Başkanı