Antik Kentin Günümüze Uzanan Teknolojisi

Anadolu toprakları tarihi açıdan oldukça zengin. Bu topraklarda nice uygarlıklar doğmuş, hüküm sürmüş, insanlığın bugüne gelmesini sağlayan katkılar yapmış. Ülke genelinde hemen yanında bir antik kent, höyük yerleşimi olmayan kent yok gibi. Yalvaç bu yönden oldukça zengin, pek çok kentten daha şanslı, bir antik kentin yanında ikinci bir antik kent niteliğinde Men Kutsal Alanı ve çevresinde de ilk tunç çağından çok sayıda höyük yerleşimi bulunuyor.

Yalvaç’ın günümüz yerleşiminin hemen yanı başında bulunan Pisidia Antiokheia antik kentinin tarihi hemen her Yalvaçlı tarafından az çok biliniyordur, o nedenle bu yazıda tarihinden ziyade iki bin yıl öncesinden adeta günümüz bilgilerini kullanan özel yanları üzerinde duracağım.

Antiokheia antik kenti düzenli bir kent planı ile kurulmuş, ızgara planlı, dama tahtası gibi sokaklarla bölünmüş birbirinden bağımsız adalarda konutlar inşa edilmiş. Bu sistem adını ilk uygulayan mimar olan Hippodamos’dan alır. Kentin yüzde doksanı toprak altında olması nedeniyle, günümüzde gezebildiğimiz kısım kentin kuzey yarısı ızgara planlı. Yerleşimin güney yarısını bilmiyoruz, henüz kazı çalışmaları o yöne ulaşmamış.

Hippodamos Kent Planı Örneği…

Antik Dönemde Caddeler Hakim Rüzgar Yönlerine göre Açılır

Kentin bilinen iki ana caddesi var, ilki Batı Kapısı’ndan girişte yer alan Doğu-Batı Caddesi, diğeri de Anıtsal Çeşmeye giden Kuzey-Güney caddesi. Kentler planlanırken bu ana caddeler bölgedeki hakim rüzgar yönlerine göre açılırdı. Antik dönemde buna çok önem verildi çünkü bu ana caddeler ve aynı doğrultuda paralel dağılan ara sokaklara rüzgar akışı olması kentteki pis havayı tahliye edip temizler, kentte temiz havanın dolaşmasını sağlarlardı. Aksi olursa, kirli ve pis havanın tahliye edilmeyip kentin üstünde kalmasıyla salgın hastalıkların yayılacağına inanırlardı. Günümüzde bu tespitin ne kadar doğru olduğunu artık biliyoruz.

Pisidia Antiokheia Antik Kenti Ana Cadde…

Pisidia Antiokheia Antik Kenti Ana Cadde…

İçinde Bir İnsanın Gezebileceği Büyüklükte Kanalizasyon Sistemi

Diğer önemli bir konu kanalizasyon sistemi; kentin ana caddelerinin altında, kenti baştan sona geçen bir kanalizasyon sisteminin varlığı. Her şeyden önce kent kavramı içi boş bir kavram değildi. Taş döşeli caddelerin üzerinde yürürken belli aralıklarla, kimisinde korunmuş ve görünür halde, kimisinde de kaybolduğu için kare bir delik şeklinde, bu sistemin günümüzdeki adıyla taş Rögar kapaklarını izleriz. Bu sistemin boyutu günümüzdeki gibi 30-40 cm çapında bir boru şeklinde değil; yanları taş duvar örülü üzerinde caddenin blok taş döşemesi olan ve bir insanın içinde rahatça yürüyebileceği yükseklik ve genişlikte koridor biçimindedir. Üstelik bunların tıkanmasını önlemekle görevli insanlar olur, bu görevliler o rögar kapaklarından sistemin içine girip bunların her zaman açık ve işler halde olmasını sağlarlardı. Yani sonuç olarak günümüzdeki gibi “kanalizasyon tıkandı hadi caddeyi kazalım” diye bir anlayış iki bin yıl önce yoktu.

Pisidia Antiokheia Antik Kenti Cadde Üzerinde Rögar Kapağı…

Kanalizasyon Sistemi Örneği…

Büyük Blok Taşlar Makara Sistemleriyle Yerine Yerleştirilirdi

Yine antik kentlerde gezerken büyük, kocaman blok taşlarla yapılmış yapı kalıntıları görürüz. Çoğu ziyaretçi, binlerce yıl önce bu büyüklükteki blok taşları nasıl böylesine kaldırıp üst üste koymuşlar diye düşünür. İnsanlığın var olduğu çok eski çağlardan beri insanoğlu sürekli bir araştırma ve gelişim çabasında oldu. Her dönemin, günümüz teknolojilerine göre bile küçümsenmeyecek boyutta geliştirdikleri teknikleri vardı.

Makara Sistemleri…

Özellikle Roma Dönemi’nde her alanda olduğu gibi imar faaliyetlerinde ve inşaat tekniklerinde büyük gelişim yaşandı. O çağda bile bu büyük boyutlu blok taşları üst üste koymak için makara sistemleri vardı. 1000 kg.’lıkbir blok taşı bu çoklu makara-urgan sistemleriyle (Lise Fizik derslerinden hatırlarsınız)1 kg.’lık bir ağırlıkta istedikleri yüksekliklere kaldırıp yerleştirebiliyorlardı.

Unutmayalım ki insanoğlu işte böyle adım adım gelişerek bugün ki teknolojiye ve rahata kavuştu. 13.09.2025

Ercan KAFAFÇI

Arkeolog

Blok taşlı yapı örneği (Pisidia Antiokheia)

Su Kemerleri…

Blok Taşlı Yapı Örneği (Pisidia Antiokheia)