135 Yıllık Kültür Çınarı: Hacı Ali Rıza Efendi Kütüphanesi

Yalvaç Hacı Ali Rıza Efendi İlçe Halk Kütüphanesi Müdürü Fahriye Çakar ile gerçekleştirilen röportajda, kütüphanenin tarihsel geçmişinden günümüzde üstlendiği role, yürütülen çalışmalardan dijital hizmetlere kadar birçok başlık ele alındı. Kütüphanenin yalnızca kitapların bulunduğu bir alan olmanın ötesine geçerek, her yaştan vatandaşa hitap eden sosyal ve kültürel bir yaşam alanına dönüştüğü ifade edilirken; okuma alışkanlığı, etkinlikler ve kullanıcı profiline ilişkin önemli değerlendirmelere yer verildi. 

• Kütüphanenin geçmişine baktığımızda nasıl bir süreçten bugüne geldi?

Kütüphanemizin geçmişine baktığımızda oldukça köklü bir tarihe sahip olduğunu görüyoruz. Kütüphanemiz, 1891-1892 yıllarında Hacı Ali Rıza Efendi tarafından 651 kitapla kurulmuş. Cumhuriyetin ilanının ardından 1923 yılında Maarif Vekâleti’ne bağlanarak resmiyet kazanmış. Öncesinde resmi bir statüsü bulunmayan kütüphane, Cumhuriyet ile birlikte devlet bünyesinde hizmet vermeye başlamış.

1969-1970 yıllarında ise şu an hizmet verdiğimiz yeni binasına taşınmış. Bakanlığa ait olan binamız dört katlı olarak hizmet veriyor. Giriş katta sonradan düzenlenen okuyucu salonu ile kitapların ödünç verildiği bölüm bulunuyor. Bu alanlarda açık raf sistemi kullanıyoruz. Çocuk bölümümüzde de yine açık raf sistemi mevcut. Giriş katta ayrıca danışma ve teknik hizmetler birimlerimiz yer alıyor.

İkinci katta büro bölümü, müdür odası ve internet salonumuz bulunuyor. Üçüncü katta ise çeşitli faaliyetlerde kullandığımız bir alanımız var. Burası eskiden yalnızca süreli yayın bölümü olarak kullanılıyordu. Ancak zamanla daha aktif değerlendirmeye başladık ve etkinliklerimizi burada yürütüyoruz. Önceden dergi ve gazeteler ödünç verilmiyordu. Artık dergileri de sisteme dahil edebildiğimiz için kitaplar gibi ödünç verebiliyoruz. Bu nedenle süreli yayınları alt kata taşıdık. Dördüncü katta ise arşiv bölümümüz ve evraklarımız bulunuyor. 

• Kütüphanenizin mevcut kitap kapasitesi ve hizmet verdiği kullanıcı kitlesi hakkında bilgi verebilir misiniz? 

Kütüphanemiz bünyesinde şu anda 39 bin 575 kitap bulunmaktadır. Koleksiyonumuzda çocuk kitaplarından araştırma ve kültür yayınlarına, edebiyat eserlerinden süreli yayınlara kadar her yaş grubuna hitap eden çok sayıda eser yer alıyor. Sürekli güncellenen kitap arşivimizle okuyucularımıza daha geniş bir kaynak sunmaya çalışıyoruz.

Kütüphanemizden ise 0 yaş grubundan başlayarak toplumun her kesimi faydalanabiliyor. ‘7’den 70’e’ diye ifade edilen anlayış bizim kütüphanemiz için gerçekten geçerli bir kavram. Çocuklarımız için ayrı bölümlerimiz bulunurken, gençlerimiz ders çalışma ve araştırma amaçlı kütüphanemizi aktif şekilde kullanıyor. Bunun yanında yetişkinler ve emekliler de kitap okuma, araştırma yapma ve süreli yayınlardan faydalanma imkânı buluyor. Kütüphanemiz hiçbir ayrım gözetmeksizin tüm halkımızın kullanımına açık şekilde hizmet vermektedir.

• Şu anda kütüphanede yürütülen çalışmalar ve etkinlikler nelerdir? Son dönemde kütüphaneye ilgi nasıl?

Kütüphanecilik Haftası kapsamında çeşitli etkinlikler gerçekleştirdik. Mehmet Akif Ersoy Ortaokulu öğrencileriyle birlikte, Hacı Ali Rıza Efendi’nin kütüphaneyi kuruluş sürecini anlatan kısa skeçler hazırladık ve Kütüphanecilik Haftası’nın açılışını bu etkinlikle yaptık.

Belediye Başkanımızın destekleriyle en çok kitap okuyan okuyucularımıza ödüller verildi. Yıl içerisinde en fazla kitap okuyan ilk üç vatandaşımıza bisiklet, akıllı saat gibi çeşitli hediyeler takdim edildi. Bu etkinlik hem okuyucularımız hem de öğrencilerimiz açısından oldukça güzel bir motivasyon oldu.

Bunun yanında Genel Müdürlüğümüz tarafından gönderilen sinema filmleriyle film gösterimleri düzenledik. Kütüphanemizde projeksiyon cihazımız de bulunduğu için zaman zaman sinema etkinlikleri gerçekleştiriyoruz. Farklı yaş gruplarına yönelik okuma saatleri ve çeşitli etkinliklerimiz de devam ediyor. Kütüphaneyi yalnızca kitapların bulunduğu ya da ders çalışılan bir alan olarak değil, aynı zamanda insanların sosyal ve kültürel faaliyetler için de geldiği canlı bir ortam haline getirmeye çalışıyoruz. Bayramdan sonra da okullar kapanana kadar etkinliklerimizi artırarak sürdürmeyi planlıyoruz. Genel Müdürlüğümüz de bu tür faaliyetlere oldukça önem veriyor, biz de elimizden geldiğince çalışmalarımızı devam ettiriyoruz.

Son dönemde ise kütüphaneye olan ilginin arttığını gözlemliyoruz. Özellikle ‘en çok kitap okuyan okuyucu’ ödül töreninden sonra üye sayımızda belirgin bir artış oldu. Velilerimizden de çocuklarının çok kitap okuduğunu, sürekli kitap ödünç aldıklarını söyleyerek kütüphaneye yönelenler oldu. Bu tür ödüllendirmelerin ve etkinliklerin, çocuklar ve gençler üzerinde teşvik edici bir etkisi olduğunu düşünüyoruz.

• Günlük ziyaretçi yoğunluğu ne seviyede?

Okul dönemlerinde gündüz saatlerinde genel yoğunluğumuz daha düşük oluyor. Ancak özellikle LGS, KPSS ve üniversite sınavlarının yaklaştığı dönemlerde, ayrıca okullardaki sınav haftalarında kütüphanemiz oldukça yoğun bir şekilde kullanılıyor. Bu dönemlerde özellikle çalışma alanlarında ders çalışan öğrenci sayısında belirgin bir artış yaşanıyor. Genel olarak en yoğun dönemlerimizin sınav süreçleri olduğunu söyleyebilirim. 

•  Çocukların ve gençlerin kitap okuma alışkanlıklarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Özellikle bilinçli velilerimizin katkısıyla çocukların kitap okuma alışkanlıklarının geliştiğini görüyoruz. Velilerimiz çocuklarıyla birlikte kütüphaneye gelerek düzenli şekilde kitap seçimi yapıyor ve birlikte okuma sürecine dahil oluyorlar. Bu da çocuklarda erken yaşta okuma bilincinin oluşmasına katkı sağlıyor. Kütüphanemizde kitap okuma alışkanlığı olan, düzenli şekilde gelen bilinçli bir kullanıcı kitlesi bulunduğunu söyleyebilirim. 

• Dijital çağın kitap okuma alışkanlıklarını etkilediğini düşünüyor musunuz?

E-kitap uygulamaları ve dijital içeriklerin özellikle kütüphanelere olan ilgiyi bir miktar azalttığını söyleyebiliriz. Bir kitabı elime alıp sayfalarını çevirerek okumaktan daha fazla keyif alıyorum. Zamanla alışkanlıklar değişse de, fiziksel bir kitabın sayfalarını çevirerek okumanın verdiği hissin her zaman farklı olduğunu düşünüyorum ve bu duygunun kaybolmasını istemem. 

• Kütüphanelerin günümüzdeki rolü sizce nasıl değişti?

Günümüzde kütüphaneler artık yalnızca kitapların bulunduğu yerler olmaktan çıktı. İnsanların kendini geliştirdiği, dinlendiği ve huzur bulduğu sosyal alanlara dönüştü. Bu yılki temamız da ‘İyileştiren Kütüphaneler’di. Kütüphaneler artık insanların ruhsal, sosyal ve kültürel gelişimine katkı sağlayan, sakin ve destekleyici ortamlar sunan yerler olarak değerlendiriliyor. 

• Yeni kitap alımları nasıl yapılıyor?

Eskiden belirli bir ödenekle kütüphane olarak kendi seçtiğimiz kitapları satın alabiliyorduk. Ancak artık Genel Müdürlüğümüz tarafından belirlenen yayınevleri üzerinden kitaplar gönderiliyor. Bunun yanında her yıl mayıs ayının sonuna kadar tekli ve çoklu kitap taleplerimizi yine Genel Müdürlüğümüze iletiyoruz. Okuyuculardan gelen istekler ya da kütüphanemizde eksik olduğunu düşündüğümüz yayınlar için de ayrıca talepte bulunabiliyoruz. 

• Üyelik işlemleri hakkında kısaca bilgi verebilir misiniz?

14 yaşına kadar olan çocuklarımız, velileri ile birlikte kütüphanemize gelerek kimlik ve cep telefonu bilgileriyle kayıt yaptırabiliyor. Ardından cep telefonlarına gelen kısa mesaj doğrulaması ile üyelik işlemleri tamamlanıyor. 14 yaş ve üzeri vatandaşlarımız ise doğrudan kendi başlarına başvurarak üyelik kaydı oluşturabiliyor. Ayrıca mutlaka yedek bir telefon numarası alıyoruz. Bunun amacı, kitapların iade edilmemesi durumunda kullanıcıya ulaşılamadığı durumlarda yedek bir iletişim numarasının daha bulunması.

• Dijital kaynak veya e-kütüphane hizmetiniz bulunuyor mu?

Maalesef kütüphanemizin kendi dijital kaynak arşivi bulunmuyor. Ancak Bakanlığımızın ve Genel Müdürlüğümüzün sunduğu dijital kaynaklardan faydalanabiliyoruz. Bunun yanında ‘Kütüphanem Cepte’ uygulaması üzerinden kütüphane ile ilgili birçok işlem yapılabiliyor. KOHA sistemi üzerinden T.C. kimlik numarası ve şifre ile giriş yapan kullanıcılar, okudukları kitapları görebiliyor, kitap rezerve edebiliyor ve kitap talebinde bulunabiliyor. 

• Kütüphaneye hiç gelmemiş vatandaşlara ne söylemek istersiniz?

Vatandaşlarımızı kütüphanemize davet ediyoruz. Üye olmasalar bile bu ortamı görmelerini, kütüphanenin sunduğu imkânları deneyimlemelerini isteriz. Gençlerimizin nasıl ders çalıştığını, nasıl vakit geçirdiğini görmelerini ve buradan ilham almalarını, hatta umutlanmalarını arzu ederiz. Biz mevcut imkânlarımızla en iyi şekilde hizmet vermeye çalışıyoruz; bu süreçte vatandaşlarımızın da kütüphaneye destek olmasını önemsiyoruz. 

• Özellikle gençlere vermek istediğiniz bir mesaj var mı?

Özellikle gençlere de şunu söylemek isterim: Eskiden ebeveynler çocuklarını kütüphaneye göndermek konusunda daha çekingen davranabiliyordu, benim ailemde de benzer bir durum vardı. Ancak zamanla kütüphaneler çok değişti, gelişti ve işlevleri çeşitlendi. Artık sadece kitapların bulunduğu yerler değil, sosyal ve kültürel anlamda da aktif alanlar haline geldi. Kitap çeşitliliği arttı, kullanım oranları da oldukça yükseldi. Gençlerin bu dönüşümün bir parçası olarak kütüphaneleri daha aktif kullanmalarını çok önemsiyoruz.