YALVAÇ: OSMANLI’YA MÜDERRİS, MEKKE’YE KADI, RUMELİ’YE KAZASKER YETİŞTİREN İLİM ŞEHRİYDİ

Bugün birçok kişinin yalnızca sıradan bir Anadolu ilçesi olarak gördüğü Yalvaç, Osmanlı Devleti’nin en parlak dönemlerinde sıradan bir kaza değildi.
Bu topraklar, devletin ilim ve adalet teşkilatına yön veren, nesiller boyunca yüksek makamlara yükselen âlimler yetiştiren köklü bir ilim merkeziydi.
Yalvaç’ta doğan Sahhaf Şeyhzâde Abdurrahman Efendi, İstanbul’a giderek devrin en büyük âlimlerinden eğitim aldı.
Kısa zamanda ilmî kudretiyle dikkat çekti ve Osmanlı’nın en seçkin medreselerinde müderrislik yapmaya başladı. Davud Paşa, Haseki Sultan ve nihayet Süleymaniye Medreseleri gibi Osmanlı ilim dünyasının zirvesini temsil eden kurumlarda ders okutacak seviyeye yükseldi.
Devlet, onun ilmine ve adaletine duyduğu güvenin bir göstergesi olarak kendisini Mekke Kadılığı gibi İslam dünyasının en itibarlı görevlerinden birine tayin etti.
Bir Yalvaçlı âlimin Kâbe’nin bulunduğu mukaddes beldede adalet dağıtması, Yalvaç’ın Osmanlı ilmiye teşkilatındaki saygın yerini açıkça göstermektedir.
Fakat bu başarı tek bir nesille sınırlı kalmadı.
Oğlu Seyyid Abdülbâki Efendi, Kayseri, Bursa, Konya, Sakız ve Sofya gibi Osmanlı’nın önemli şehirlerinde kadılık yaptı.
Ardından torunu Sahhaf Şeyhzâde Seyyid Mehmed Efendi, dedesinin açtığı ilim yolunu daha da ileri taşıdı. Henüz genç yaşta müderrisliğe başladı; Ahi Çelebi, Sahn-ı Semân, Gazanfer Ağa, Üsküdar Valide Sultan, Süleymaniye ve Süleymaniye Dârülhadisi gibi Osmanlı’nın en seçkin eğitim kurumlarında yaklaşık yirmi beş yıl boyunca ilim öğretti.
Bunun ardından Osmanlı’nın en önemli kadılık makamlarına yükseldi. Yenişehir ve Edirne kadılıklarında bulundu. Daha sonra devletin en itibarlı görevlerinden biri olan Nakîbüleşraflık makamına getirildi. Bu görev, Hz. Peygamber’in soyundan gelen seyyid ve şeriflerin işlerini yürüten, Osmanlı protokolünün en saygın makamlarından biriydi.
Ancak onun yükselişi burada da durmadı.
Önce Anadolu Sadâreti makamına, ardından ise Osmanlı ilmiye teşkilatının zirvelerinden biri olan Rumeli Kazaskerliği görevine tayin edildi. Rumeli Kazaskeri, şeyhülislamlıktan sonra devletin en yüksek ilmî ve adlî makamlarından birini temsil ediyordu. Bu makama yükselmek, ancak devrin en seçkin ilim adamlarına nasip olabiliyordu.
Kaynaklar, Sahhaf Şeyhzâde Seyyid Mehmed Efendi’yi;
“Âlim, salih, ârif ve fazilet sahibi bir şahsiyet”
olarak tanıtmaktadır.
Yalvaç’ın Sessiz Mirası
Üç nesil boyunca aynı aileden çıkan bu ilim adamları; Osmanlı’nın en seçkin medreselerinde müderrislik yaptı. Mekke’de kadılık makamına yükseldi.
Bursa’dan Konya’ya, Sofya’dan Edirne’ye kadar devletin önemli şehirlerinde adalet dağıttı.
Nakîbüleşraflık gibi son derece itibarlı bir görevi yürüttü.
Rumeli Kazaskerliği gibi Osmanlı ilmiye teşkilatının zirve makamlarından birine kadar yükseldi.
Rumeli Kazaskerliği Neden Bu Kadar Önemliydi?
Bugün birçok kişi Rumeli Kazaskerliği makamının büyüklüğünü bilmez.
Oysa Osmanlı Devleti’nde Rumeli Kazaskeri, devletin en yüksek ilmî ve adlî makamlarından birini temsil ediyordu.
Bu makama gelebilmek için bir kişinin;
Osmanlı’nın en seçkin medreselerinde yıllarca müderrislik yapması,
büyük şehirlerde kadılık görevlerinde bulunması,
ilmi, adaleti ve devlet tecrübesiyle temayüz etmesi gerekiyordu.
Rumeli Kazaskeri;
Rumeli eyaletlerindeki en yüksek kadıların tayininde söz sahibiydi.
Medrese teşkilatının en önemli yöneticilerinden biriydi.
Divân-ı Hümâyun’un tabiî üyelerindendi.
Devletin hukuk ve eğitim sistemini yöneten birkaç kişiden biriydi.
Daha da önemlisi…
Şeyhülislamlar çoğu zaman Rumeli Kazaskerleri arasından seçiliyordu.
Yani Rumeli Kazaskerliği, Osmanlı ilmiye teşkilatında şeyhülislamlığa giden en önemli basamaklardan biriydi.
Bu sebeple Rumeli Kazaskeri olmak, yalnızca yüksek bir memuriyet değil; devletin en seçkin ilim adamları arasına girmek anlamına geliyordu.
Bütün bunlar gösteriyor ki Yalvaç, yalnızca tarihî eserleriyle değil; yetiştirdiği âlimleri, kadıları ve devlet adamlarıyla da Osmanlı ilim ve devlet geleneğinde müstesna bir yere sahipti.
Yalvaç; Süleymaniye’ye müderris, Mekke’ye kadı, Osmanlı’ya Nakîbüleşraf ve Rumeli Kazaskeri yetiştiren bir ilim merkezidir.