ISPARTA’YA “HAMİDÂBÂD” ADINI II. ABDÜLHAMİD HAN VERDİ!

Osmanlı arşivinden çıkan 135 yıllık bir belge, Isparta’nın isim tarihine ışık tutuyor!
Ispartamızın Osmanlı dönemindeki adı üzerinde maalesef ciddi bilgi kirlilikleri yaşanmaktadır. Şehrimizin adı ile verilen dönemler ciddi karıştırılmış durumdadır. Bunlara ışık tutmak ve doğru bilgiyi paylaşmak adına Türk tarihindeki şehrimizin adına bakalım.

Buna göre 1204 yılı Isparta fethedildikten sonra resmi olarak Selçuklu döneminde ISPARTA, beylikler döneminde 1390-1460 HAMİD İLİ (ELİ), Osmanlı döneminde 1478-1501 HAMİD SANCAĞI – 1522-1587 HAMİD LİVÂSI – 1891-1926 HAMİDÂBAD, Cumhuriyet döneminde 1926-2026 ISPARTA olarak günümüze kadar gelmiştir.

Dönem dönem şeriye sicilleri ve vesikalarda merkezden bahsederken Isparta adı, Hamid Sancağı adı ortak kayıtlara alınsa da 1891 yılında sancağın adı HAMİDÂBAD olmuştur.

4 Şubat 1891 tarihli bir Osmanlı arşiv belgesi, Isparta’nın idarî tarihinde pek bilinmeyen dikkat çekici bir hadiseyi gün yüzüne çıkarıyor.

Sultan II. Abdülhamid döneminde, Osmanlı döneminde her zaman Hamid Sancağı olarak adlandırılan sancağın adının değiştirilmesi gündeme gelir. Padişahın iradesi üzerine Sadaret makamı konuyu değerlendirir ve sancağın hangi adla anılması gerektiği hususunda bir teklif hazırlar.

Dönemin sadrazamı Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa tarafından 2 Şubat 1891 tarihinde kaleme alınan yazıda, Hamid Sancağı’nın eski adı olan “Isparta” ismiyle anılmasının uygun olacağı belirtilir.

Belgedeki ifade oldukça açıktır:
“Mezkûr sancağın nâm-ı kadîmi olan Isparta ile yâd edilmesi münâsib…”
Yani, “Adı geçen sancağın eski adı olan Isparta ile anılması uygun görülmüştür.”

Ancak işin ilginç tarafı bundan sonra başlar!
Sadaret makamı sancağın adının Isparta olmasını teklif ederken, Sultan II. Abdülhamid farklı bir isim üzerinde karar kılar.

4 Şubat 1891 tarihli padişah iradesinde, sancağın “HAMİDÂBÂD” adıyla anılması emredilir.

Böylece devletin en yüksek makamında görüşülen isim meselesi, sadrazamın teklif ettiği Isparta adıyla değil, padişahın uygun gördüğü Hamidâbâd adıyla neticelenir.

Burada tarihî açıdan iki önemli husus dikkat çekmektedir.
Birincisi, 1891 yılında Osmanlı Devleti’nin resmî yazışmalarında Isparta adının sancağın eski adı olarak açıkça zikredilmesidir. Bu durum, Isparta isminin tarihî geçmişi bakımından önemli bir belge niteliğindedir.

İkincisi ise Hamidâbâd adının, Sultan II. Abdülhamid’in doğrudan iradesiyle resmî bir isimlendirme kararı hâline gelmesidir.

Isparta’nın adının kullanılması teklif edilmiş, ancak Sultan II. Abdülhamid’in iradesiyle Hamidâbâd ismi tercih edilmiştir.

29 Ekim 1926 yılındaki Bakanlar kurulu ile Isparta adını almıştır. Yani şehrimiz 35 sene HAMİDÂBÂD adıyla anılmıştır.

Arşivlerimiz, şehirlerimizin henüz yeterince bilinmeyen tarihini aydınlatmaya devam ediyor.

Bekir MANAV