BRONZ HARFLERLE OLUŞTURULMUŞ BELEDİYE BAŞKANI YAZITI

Antik kentte, Tiberius Meydanı’nda, 1924 yılında Amerika Michigan Üniversitesi ekibinin yaptığı kazılarda çekilen siyah-beyaz fotoğraflarda, Augustus tapınağına girişi sağlayan Propylon’un basamaklarının kısmen sağlam ve yerinde olduğunu, meydanın zeminini oluşturan taşların da eksiksiz bir şekilde döşeli olduğunu görüyoruz.

1924 yılı kazısına ait bu fotoğraflar Yalvaç Belediyesi’nce 2012 yılında, dönemin belediye başkanı Tekin Bayram tarafından Michigan Üniversitesi’nden istenmiş, Michigan Üniversitesi de büyük bir alçak gönüllülükle Yalvaç Belediyesi’ne bunları toplam 11 adet DVD içinde göndermişti.

Belediye de bu fotoğrafları hem kent arşivine kazandırmış hem de Pisidia Antiokheia Kazı Başkanlığı ve Yalvaç Müzesi’yle paylaşmıştı.

Meydana (Sultan dağlarını arkasına alıp), Propylon basamaklarının hemen önünden, kuzeyden bakan siyah-beyaz fotoğrafta kazı ekibinden olduğu anlaşılan bir kişi, Propylon’un önündeki yerden yüksek bir blok taşın üzerine eğilmiş, ortaya çıkarılan buluntuların çizimini yapıyor. Bu kişi, yine kazı ekibinde olduğunu kazı notlarından öğrendiğimiz ve günümüze ulaşmış Propylon, Batı Kapısı, Augustus tapınağı gibi kentteki pek çok yapının çizimin yapan mimar “Woodbridge” olabilir.

Söz konusu fotoğrafta, merdivenlerin eksiksiz basamakları ve zemini oluşturan taşların bütünlüğünün yanı sıra dikkat çeken bir diğer öğe de merdivenlerin hemen önünde (Çizim yapan ve yanında bulunan iki kişinin hemen 2-3 metre arkasında), meydan zemininde yaklaşık orta noktada yuvarlak formlu, zeminden yukarıya bombeli ve kalkan şeklinde işlenmiş, yaklaşık 2×2 metre ölçülerinde bir blok taş.

Maalesef günümüze ancak yarısından biraz fazla kısmı ulaşmıştır. Zemin yüzeyine yerleştirilmiş bloğun üstünde de bir düzen içinde (büyük çivi deliklerine benzeyen) kare formlu ve yuvarlak dış çerçeveyi takip eden delikler oyulmuş. Bunlar aslında bir yazıyı oluşturan bronz harflerin taşa monte edildiği yuvalar. Yine 1924 yılına ait kazı fotoğraflarında bronz harflerin bazılarının da ele geçtiğini biliyoruz.

Bu bronz harflerin hemen hepsi günümüze ulaşmamıştır çünkü antik dünyada “metal” son derece değerli bir malzeme, sonraki uygarlıklar bu metal harfleri toplayıp, eritip ok ve mızrak ucu olarak kullanmışlardır.

Yazıtın bronz harflerinin çoğu günümüze ulaşmamış olsa da üzerinde ne yazdığını, açılan harf deliklerden monte edilen harfin genel formunda yerleştirilmesinden okuyabiliyoruz.

Latince yazıttan, üzerinde dönemin belediye başkanı, Aedil (Latince Belediye Başkanı) Baebius Asiaticus, “Kente 3 bin ayak (kendi parasından) taş döşettim” der. Bahsedilen bu taş döşeme alanlar ya cadde ya da meydanlardır.

Biraz tahmini olacak çünkü kentin daha % 10’u gün yüzüne çıkarıldı ama kentin bugün ziyaret edilen bölümünde taş döşeli iki ana cadde (Doğu-Batı ve Kuzey-Güney caddeleri) ve biri Batı Kapısı’ndan girişte bulunan meydan diğeri de yazıtın bulunduğu Tiberius Meydanı olmak üzere iki de meydan vardır.

Tamamı taş döşeli olan bunların ölçülerine baktığımızda Batı Kapısı girişindeki meydan 90 metre, Doğu-Batı caddesi 320 metre, Tiberius meydanı 70 metre ve Kuzey-Güney Caddesi 400 metre olmak üzere topladığımızda 2900 küsur ayak yapıyor. Yani bugün kenti ziyaret ettiğimizde gezdiğimiz iki ana cadde ve iki meydanın taş döşemelerini dönemin belediye başkanına borçluyuz. Belediye Başkanı Baebius’un yazıtının bulunduğu kalkan biçimli blok taşı görmek isterseniz de, günümüzde antik kentte Tiberius meydanında Propylon’un önünde bulunuyor.

Yine aynı bronz harflerin monte edilmesiyle oluşturulmuş diğer bir yazıda Propylon’un ön yüzünde, arşitrav kısmındadır. Bu yazıtın okumasından da Propylon’un tarihini öğreniyoruz.

Ercan KAFAFÇI

Arkeolog