Bekir Manav Yazdı: GELENDOST BAĞILLI KÖYÜ

Kıymetli hemşehrilerim uzun zamandan beri bölgemizdeki aşiret yapısı üzerinde çalışmaktayım. Bundan 7 yıl evvel Eğirdir Anamas Kitabımda Bağıllı Köyümüzle ilgili tarihi verileri paylaşmıştım. Yalvaç bölgemizi de kendi yöntem ve metodumla bitirdim kitaplarımız yayına hazır.

Tabi Yalvaç’ı işlerken devamlı surette Afşar Kazası ile karşılaştım. Dönemdeki Afşar Kazası’na bağlı olan 2 büyük köy özel araştırma istiyordu. Birisi Yenice Köyü idi diğeri de Bağıllı Köyü idi.

Hatta Aksu Yenice zannederek binbir uğraş ile Yenice Köyü’nde 550 sene önce yaşayanların isim listesini çıkardığımı farkedince bugünkü Gelendost Yenice ile ilgili gruplarda Yeniceli hemşehrilerimizin ilgisi çeker düşüncesiyle göndermiştim ama pek ilgi görmemişti.
Bugün Gelendost ilçemize bağlı olan Bağıllı Köyü’müzden bahsedeceğim.

Eğirdir Bağıllı ile bu köyümüzün doğrudan birbiriyle bağlı olduğunu öncelikle vurgulamak istiyorum.

Fatih döneminde 1478 yılında, 2.Bayezid dönemi 1481-1502, 1522, 1530 ve 1568 yıllarını kapsayan tüm tahrir kayıtlarında bu köylerin adı günümüzde BAĞILLI olan köylerimiz KARYE-İ BAĞLU olarak geçmektedir.

Ben de 2019 yılı verilerimde bu köylerin adlarını coğrafyadan aldığını BAĞLU kelimesinin bağlık anlamına gelebileceğini yazmıştım.

Ancak ilerleyen yıllarda bir yanılgı içinde olduğumu farkettim. BAĞLU adını taşıyan köyler coğrafyadan yani bağlıktan bağdan değil Aşiretten Bir Yörük-Türkmen Aşiretinden topluluktan adını alıyorlardı.

Son günlerde yazdıklarımı provoke etmek isteyen ön yargılı, kendi uydurdukları tarihlerine ters düştüğü için bir kelime Osmanlı Türkçesi okuyamayıp ta KAYNAK NEREDE? KAYNAK GÖSTER diye bağıran herkese kaynakları attığım halde okuyamadıkları, yorumlayamadıkları için kaçtılar.

İlk kez duymuş olunması seviyesiz ve üslupsuzca saldırgan olmayı gerektirmez. Yazdıklarım bilimselliğin ötesinde fantezi olmadığı gibi, kaynak ve gerekçe ile sosyal tarih anlayışı kapsamında yorumlarımla açıktır.

Bu sebeple cahilane saldırılar olmasın diye uzatmak zorunda kalarak bahsettiğim yargının sebep ve kaynaklarını da yazarak maalesef konuyu uzatacağım.

Evet BAĞLU bir aşiret adıydı. Bunu farkettiğim dönem şu ki Eğirdir’e bağlı olan köyümüzün adı KİÇİ BAĞLU idi. Yani KÜÇÜK BAĞLU. O halde mantıken bir de BÜYÜK BAĞLU yani o dönemde kullanılan ULU BAĞLU köyü olmalıydı ve bu KÜÇÜK BAĞLU’YA yakın olmalıydı.
Mesela Uluborlu’nun adı BORLU – BORGULU dur. Asıl yer adı BORLU’DUR. ULU eklenerek Büyük anlamı eklenmiş ULU BORLU olmuştur. KİÇİ BORLU’da yani KÜÇÜK BORLU demek olup yine Ulu ve Kiçiborlu birbirine yakındır.

Aynı bu örnekteki gibi KİÇİ BAĞLU var ise ULU BAĞLU’da olmalıydı. İşte o ULU BAĞLU’yu ilerleyen yıllarda 1481-1502 yılları arasında bir tartışmanın not düşüldüğü tartışmada gördüm. Tamda olması gereken yerde KİÇİ BAĞLU’NUN arkasında ULU BAĞLU adında terk edilmiş bir köy vardı.

Ulubağlu terkedilmiş bir köy olduğu için uzun çok sayıda tahrirlerde kayıtlarda yer almadı. Hatta farketme durumumuz da Kiçi Bağlu ile Ulu Bağlu’nun tımar sahiplerinin sınır tartışması yaptığı kayıtla meydana çıkmıştı.

Peki gelelim neden aşiret köyü, yani topluluktan adını aldığını nasıl anlıyoruz?

Aşiret köyü demek toplu olarak bölgenin ilk Türkleşmesinden sonra oba adlarıyla anılan İNALLU-BOZANLU-KOZANLU gibi belli taifeler altında oba adlarıyla yazılan Türkmen gruplarının kurduğu köy demektir.

Bağlu adı coğrafyadan gelseydi yani bağlık anlamında olsaydı Ulu ve Kiçi olarak yani BÜYÜK VE KÜÇÜK bağlık diye ikiye bölünmezdi.
Mesela şöyle düşünün bugünkü Uluborlu’nun dönemde adı BORLU değil de, coğrafyadan adını alan ÇALILIK adı olsaydı. Bu adı coğrafyadan yani oradaki iklimsel özelliklerden alsa neden almış olurdu? Demekki çalı varmış o sebeple ÇALILIK adını almış derdik değil mi? Diyelim ki ULU ÇALILIK

Peki arasında 20-25 km mesafesi olan bugünkü Keçiborlu’da KÜÇÜK ÇALILIK olarak adlandırılabilir mi?

Tabi ki hayır, çünkü ÇALILIK adını aldıysa demek ki o bölgede çalı var ki almış. Bu farklı bir coğrafyaya da ÇALILIK adını verdirmez. Ne yani orada da mı Çalı varmış denir.

Yani ULU BAĞLIK ise adı başka bir yere de KÜÇÜK BAĞLIK adını taşımak zorunda mıdır? Bugün Gelendost’ta BAĞLU varken taa Eğirdir Karaköy ovasının yanındaki köy neden BAĞLU olsun.
İşte bu ULU-KİÇİ bölünmeleri aynı soy ve aynı obaların bölünmesiyle ortaya çıkmıştır. Tüm örnekler obaların farklı yerleşim alanlarına iskanlarıyla var olmuştur.

Hacılar tek iken Büyük Hacılar- Küçük Hacılar örneğinde olduğu gibi.

Yani demem o ki BAĞLU bir oba bir aşiret adıdır.

Peki kim bu BAĞLU lar. BAĞLU adında boy mu olur? Bilmem kaç yaşındayım ilk defa duydum diyenler!

BAĞLU – HARBENDELÜ TAİFESİ içinde CEMAAT-İ BAĞLULAR adında bir kayıtta adı geçmektedir.

Yani yukarıda detaylıca açıkladığımın ispatı derecesinde BAĞLU-LAR adında bir aşiret var ve bunlar bir kısmı. Bu bahsi geçen kaydın tarihi 1530 yılı.

Ama bizim dönemdeki Afşar Kazası’na bağlı olan BAĞLU yani Bağıllı ve Eğirdir Bağıllı 1478 yılında kaydedilmiş.

Yorum olarak devam ediyorum.
Bölgemizdeki nüfus hareketi Miryokefalon sonrası ilk yerleşme, Karamanoğulları baskınlarında ikinci yerleşme, Dulkadir Beyliği’nin Osmanlı’ya geçmesi neticesinde üçüncü yerleşme, Halep Türkmenlerinin Kuzey Suriye’nin Osmanlıya geçmesiyle dördüncü yerleşme, Adana, İçel Türkmenlerinin yol güzergahında olmasıyla beşinci yerleşme şeklindedir. Daha bunun altıncısı var ama bizi ilgilendiren bölüm şimdilik bunlar.

Ben BAĞLU yani BAĞILLI adının bir boy oba adı olduğunu söylüyorum.

Bağıllı köylerini filancalar kurdu demiyorum demeyeceğim. Sadece BAĞLU AŞİRETİ- BAĞLU CEMAATİ kimdir diye merak edenler için söylüyorum.

BAĞLU – HARBENDELÜ TAİFESİ içinde yazılmış yani AVŞAR BOYUNDAN bir cemaattir.

HARBENDELÜ TAİFESİNİ ilk kez duyanlar, düğünlerinizde oynadığınız fonetik değişimle HARMANDALI zeybeği diye meşhur bir oyun vardır. İşte o HARBENDELÜ’nün dönmüş halidir. Yani Harmandalı zeybeği oynayan efelerin taifesidir. Bu taife toplamda 1530 da 22 aşiret oba olarak yazılmıştır.

Sadece Afşar-Gelendost ve Eğirdir’de değil Alanya’da da BAĞLU (BAĞILLI)NAHİYESİ VARDI: yıl 1544.

Çok yakında…
Bilinmeyen bir tarih dönemdeki AFŞAR KAZASI – tarafımca yayınlayacağım.

Bekir MANAV – 21.08.2026 ISPARTA