AYVALI-SÜCÜLLÜ-AKÇAŞAR ve Genel İnceleme

Bekir MANAV – Tarihçi/Araştırmacı Yazar
Tarih Kültür Araştırma Derneği (Tarih-Der) Başkanı

Kıymetli hemşehrilerim, Yalvaç kültürel ve tarihi anlamda çok zengin bir coğrafyamız. Buradaki aşiretlerin göçleri ve doğal olarak köylerimizin oluşumlarıyla ilgili paylaşımlarımda anladım ki bazı bilgiler akademik kalmalı.

Oldukça sâde anlatmaya çalışıyorum lâkin anlaşılmadığını da üzülerek yorumlarda görüyorum. Tarihin dönem ile analiz edilmesi gerekliliğinin önemi hep gözardı ediliyor. Köy oluşumlarını çoğu kişi bugünle bağdaştırmak istiyor ki bu nâdir örgüler dışında çok zordur.

Ben bâzı bilgilerin sadece akademik yapıtlarda kalması gerektiğine inandım artık. Yalvaç köyleri ile ilgili çalışmalarımın olmadığını her fırsatta söylemeye çalıştım. EĞİRDİR ANAMAS KÖY TARİHLERİ kitabımı hazırlarken Yalvaç, Hoyran, Senirkent, Gelendost gibi coğrafyalarımız 1481-1522-1530-1568 yıllarında bütünen Eğirdir’e bağlı olduğu için 6 yıl önceki kitabım için hazırladığım verilerden paylaşmaya çalıştım. Ancak görüyorum ki her bir köy saatler süren diyalogla anlatılabilecek. Ben sadece birkaç sayfalık yazıyla öz şekilde anlatmaya çalışsam da yeterli olmuyor.

Şimdi toplu bir şekilde Yalvaç köylerimizde tarihi anlamda yaklaşmak suretiyle bazı bilgileri paylaşmak istiyorum.

AMA ÖNEMLE VURGULUYORUM HERKES İSTEDİĞİ TARİHE İNANABİLİR.

1-AYVALI KÖYÜ: 1481 yılında köyün adı 7 haneli YUVALU yani gerçek adı zaten bu olmalı. Yıva Boyunun kurduğu köydür. Yuvalı-İyvalu olarak dönüşür ama halk bunu Ayvalı diye dile kolay geldiği gibi okur. Sütçüler Ayvalı Köyü de aynı şekilde İyvalı yazılmıştır. Çok detaylandırabilirim ama konu çok dağılmasın.

1568 yılında 2 tanede Yuvalu Cemaati yani konar-göçer olarak kaydedilmiştir. Bu şu demek Yuva bir boy halinde Yalvaç’a yerleşti yerleşik hayata geçti. 2 tanede ayrı kolu 200-300 yıl boyunca konar göçer hareket halindeydi.

2-AKÇAŞAR KÖYÜ: 1481 yılında Akçahisar olarak 64 hane kaydedilmiştir. Demek ki coğrafyadan adını almış. 1568 yılında Mezra’a-ı Akçahisar nam-ı diğer Akçaşehir olarak kaydedilmiş. Yani Akçahisar’ın diğer adı Akçaşehirdir diyor. Akçaşehir-Akçaşar aynı kelimelerdir. Halk Akçaşehir demez Akçaşar der.

Aynı yıl 51 numaralı tapu defterinde Cemaat-i Akçaşehir olarak aşiret topluluk olarak kaydedilmiş ve bağlı bulunduğu taife EĞİRDİR YÖRÜKLERİ dir. Oğuz boyu olarak da Yusuf Halaçoğlu Aşiretler Oymaklar kitabında bu Akçaşar Cemaatini ALAYUNTLU BOYU’NA bağlı göstermiştir.

3-SÜCÜLLÜ: Bu köyümüzün 1481 kaydında Sücülü olarak adını ben gördüm. Ancak analizi çok farklıdır. Sücülü-Sücüllü diye Türkçe bir ad olmaz. Bu ad halk içinde ağızdan kaynaklı dönüşümlü olup yazı stili okunuşlardaki hatalar ayıklanarak tek tek incelenmelidir. Çünkü bu adın bir aşiret adı olduğu Seçitli-Secüdlü(bazı kaynaklar böyle transkip etmiş) bir aşiretten türediği çok nettir. Zira Sücüllü yazısını bazıları Secüdlü olarak kelime yazılışlarındaki benzerliklerden dolayı okumuşlardır. Seçitli, kökeni yine Secüdlü Yörüklerinin yaşadığı yerin arşiv kayıtlarında tespitiyle daha net veriler ortaya çıkacaktır. Ancak Sücüllü diğer köylerden daha eskidir. Bana göre secüdlü konar göçer aşiretidir. Tek farkı 15.yüzyılda gelmiş olmalıdır ki bu çok önemli. Yorum yapmak istemiyorum çünkü bizim halkımız ilk kez bir şeyler duymaya hazır değil.

4-DERZİLER: Aşiret adıdır, Anadolu’da büyük bir konar göçer taifedir. 1481 de küçük bir grubunun kaydı Yalvaç civarında mevcuttur.

5-ALİ KÖY: 1568’DE Hoyran’da KARYE-İ ALİ adında bir köy var. İsteyen buna Genç Ali desin, isteyen Gökçe Ali, ama kayıtta sadece ALİ. 1568 dede GARİP ALİ adında mezra olarak çıkıyor.

6-HORZ KÖYÜ: KARYE-İ HOROZ NAM-İ DİĞER GÖZLÜCE (KÖKRKLÜCE) sadece fikir olsun diye paylaşıyorum. 1568

7-KIRKBAŞ: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568

8-KIZILCAKAYA: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568

9-KİREÇLÜ: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 bayat boyundan

10-KUMRAN: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 KAYI BOYUNDAN

11-KÖSELER: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 KAYI BOYUNDAN

12-KUNDANLU: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 KAYI BOYUNDAN (3 CEMAAT OLARAK YAZILMIŞ)

13-OVACIK NAM-DİĞER ARUCUK: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 KARGIN BOYU

14-TOKMACIK CEMAATİ: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 (51 NOLU DEFTER 302VE 303.SAYFADA)

15-YAYCILAR CEMAATİ: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568 DODURGA BOYU (Yusuf Halaçoğlu)

16-BÜYÜK-KÜÇÜK MISIRLU: Eğirdir Yörüklerine bağlı aşiret.1568

17-DEĞNEK CEMAATİ TERKEMİŞ YÖRÜKLERİNDEN OLUP YALVAÇ’TA KAYDEDİLMİŞTİR. KARGIN BOYU

18-GÜNERİ AŞİRETİ YALVAÇ’TA

19-İĞDİR AŞİRETİ YALVAÇ’TA

20-KARAKUZULU AŞİRETİ (Nahiyei Karaağaç-düzetlme)

21-YALVAÇ CEMAATİ ADIYLA BÜYÜK BİR GRUP HALEP’TE KAYDEDİLMİŞTİR.

22-ÖRENLÜ AŞİRETİ BAYINDIR BOYU YALVAÇ.

23-SALUR CEMAATİ 2 Sİ YALVAÇ 1 İ KARAAĞACAÇ’TA KAYDEDİLMİŞTİR.

24-SARIKIŞLA AŞİRETİ YALVAÇ’TA

25-EYÜPLER: CEMAAT-İ EYÜPLER olarak 1568 de kaydedilmiş konar göçer topluluktur.

26-BALCILAR: CEMAAT-İ BALCILAR 1568 konar göçer topluluktur.

 

İLGİNÇ TESPİTLER:

*Yalvaç Pazar Mahallesi’nde Eski Mahalle adında bir yer var (1481) bu yer ilk Türk yerleşkesidir.

*Firuzlu Cemaati yörük aşireti devlet eliyle dağıtılmıştır. (hassas bir konu)

*Kaplu Gerde (hassas bir konu)

Yalvaçta bazı aşiretler:

Cemaat-i Kıraçlu hassa mir liva 192 hane 2 mücerred

Cemaat-i Firuzlu hassa mirliva 277 hane 1 mücerred

Cemaat-i Kundanlu hassa mirliva 566 hane 11 mücerred

Cemaat-i İn Arslan nam-ı diğer Bayındır hassa-ı padişah-ı alempenah 42 nefer

Cemaat-i Çakırlu hassa-ı padişah-ı alempenah 6 nefer

 

Yalvaç’ın ilk köyleri:

Nahiye-i yalvaç

Nefs-i yalvaç

Mahalle-i eski köy

Mahalle-i Pazar

Karye-i Hisar ardı

Karye-i Alt kapu

Karye-i Kemen

Karye-i Koz(kuz) yaka

Karye-i Sücülü

Karye-i Öyüklü

Karye-i Köprülü

Karye-i Bayad

Karye-i kızılca

Karye-i Ayvalu

Karye-i Yarukkaya

Karye-i Nuşirevan

Karye-i İlbengi

Karye-i Surk

Karye-i Sagur

Karye-i Bahtiyar

Mezraa-ı sökük sayan

Mezraa-ı kıllu oğlu

Karye-i Salur

Karye-i Köstük

Karye-i Kaş

Karye-i Kuyucak

Mezraa-ı Meydan oğlu

Karye-i Derziler

Karye-i Hangariye

Karye-i Yuvalu

Karye-i Kürk(kürek)

Karye-i Keşdeniler(?)

Karye-i deper

Mezraa-ı Işık-oğlu

Karye-i akçahisar

Karye-i Ürkenaz

Karye-i Gele germi

Karye-i Şamluca

Karye-i Sofular

Karye-i Büğdüz

Karye-i Gönci ve eymir

Karye-i Kışlacık

Mezraa-ı Senitlü

Karye-i Eğriler

Karye-i Orta köy

Mezraa-ı eğri saray

Karye-i Köstük

Karye-i Mermerlü beli

Cemaat-i eşref

Karye-i Yalvaç

Sevgili hemşehrilerim olumsuz dönüş ve yorumlardan gerçekten yoruldum. Hele câhilleri direkt engelliyorum tartışmaya dahi girilmez. Ben bunları paylaşınca menfaat elde etmiyorum. Bu memleketi gerçek tarihiyle yüzleştirmek sadece gayretim.

Bu yüzden bir müddet Yalvaç köyleriyle ilgili paylaşımlarıma biraz ara vermek istiyorum.

Isparta Tarih-Der olarak yayınlarımızı takip ederseniz. Yazılı olarak kaydedilmesini daha doğru buluyorum.

Etiketler: Bekir Manav » tarih » yalvaç